Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Pawła II

Problemy wychowawcze, jakie napotykamy w trakcie pracy z dzieckiem
w klasach 4-6 nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od wcześniejszych faz rozwoju dziecka, jego kształtującego się charakteru, emocji, doświadczeń przedszkolnych, wczesnoszkolnych oraz wrodzonych dyspozycji. Faktem jest jednak, że często dziecko nie sprawiające specjalnych trudności wychowawczych w klasie trzeciej po przejściu do klasy czwartej w widoczny sposób się zaburza. Bywa, że dzieje się również odwrotnie.
            W klasach 1-3 dzieci przyzwyczajone są do jednego nauczyciela, który otacza je opieką, zapewnia wsparcie i daje poczucie bezpieczeństwa, a zajęcia odbywają się zawsze w tej samej sali. Na korytarzach dzieci z klasy stykają się jedynie z młodszymi dziećmi lub równolatkami.
            Dzieci w trzeciej klasie są powoli przyzwyczajane przez wychowawcę do radzenia sobie w różnych sytuacjach, ale wciąż mają tę jedną, znaną i bezpieczną, prawie zawsze dostępną osobę, do której zwracają się w razie problemów. Po trzech latach wspólnej pracy wychowawca już wie, które dzieci mają trudności w nauce czy zaburzenia zachowania i potrafią z nimi postępować.
            W klasie czwartej jednego nauczyciela zastępuje grupa innych, nowy wychowawca ma z klasą kilka, a bywa, że tylko jedną godzinę w tygodniu. Nowi nauczyciele nie są już przede wszystkim pedagogami, lecz nauczycielami przedmiotowymi i z racji swojego przygotowania bardziej skoncentrowani są na nauczaniu niż na wychowywaniu. Nie mogą też, co zdarza się w klasach młodszych, gdy jedna osoba prowadzi większość zajęć, przełożyć jakiejś partii materiału na później, by na bieżąco omówić pojawiające się problemy.
            Między nauczycielami poszczególnych przedmiotów jest niewystarczający przepływ informacji na temat uczniów i trudności wychowawczych występujących w danym zespole klasowym, przez co niektóre problemy umykają uwadze i nie zostają rozwiązane. Wychowawcy nie jest łatwo pomóc wszystkim dzieciom, kiedy spędza z nimi tak niewiele czasu, szczególnie, że wcześniej z reguły nie zna on specyfiki danej grupy oraz indywidualnych potrzeb dzieci.
            Klasę trzecią i czwartą dzieli tylko okres dwóch miesięcy wakacji, ale tak naprawdę, jest to przejście do całkiem innej rzeczywistości, szczególnie, gdy klasy młodsze mieszczą się w innym skrzydle szkoły, a nawet w osobnym budynku. Oprócz warunków, w jakich przebywają dzieci, bardzo zmieniają się także oczekiwania dorosłych w stosunku do nich.
            Od dzieci w klasie trzeciej nie oczekuje się, że będą samodzielne w takim samym stopniu jak od uczniów klas czwartych i piątych, kiedy to stawiane dzieciom wymagania nagle rosną, a nauczyciele oczekują, że dzieci po prostu będą się uczyć. Dla wielu dzieci, szczególnie tych, które mają problemy z zachowaniem i przystosowaniem się do reguł rządzących grupą oraz specyficzne trudności w nauce, jest to sytuacja bardzo trudna. Dzieci te muszą zaakceptować nowego wychowawcę
i jego metody postępowania, ponownie przyznać się do słabych stron i nauczyć funkcjonować na nowych warunkach. Często nie są na to gotowe i musi minąć sporo czasu zanim zaczną dostosowywać się do nowego otoczenia. Bywa, że potrzebują wsparcia pedagoga lub psychologa szkolnego, żeby na przykład pokonać lęk przed pójściem do szkoły, wyjściem na korytarz podczas przerwy czy przeczytaniem czegoś na głos na lekcji z nowym nauczycielem. Inne dzieci z kolei, aby zyskać uwagę otoczenia, prezentują postawy agresywne i prowokacyjne, pomimo że
w klasie trzeciej nauczyły się już poprawnie funkcjonować.
            Nauczyciele klas starszych skarżą się, że dzieci w klasach młodszych nie zostały odpowiednio przygotowane do samodzielnej nauki w klasie trzeciej, że są nieposłuszne i nadruchliwe, czym zakłócają tok edukacji. Z tymi zarzutami nie zgadzają się nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej, którzy wiedzą, ile wysiłku włożyli w pracę z określonymi dziećmi i jakie sukcesy osiągnęli. Czują się niedocenieni przez nauczycieli klas starszych, co staje się przyczyną powstających na tym tle konfliktów interpersonalnych i podziałów.
            Rodzice dzieci oczekują, że wraz z przejściem do klasy czwartej skończą się problemy z zachowaniem i nie są przygotowani na to, że te mogą się wręcz nasilić
w związku ze stresem przeżywanym przez dziecko i obiektywnie wyższymi wymaganiami szkolnymi. Rodzice obwiniają nauczycieli klas starszych o to, że ich niewłaściwe podejście dydaktyczne spowodowało pogorszenie zachowania ich dzieci, nie biorąc pod uwagę innych czynników, w tym także własnych oczekiwań
w stosunku do dziecka. Wzajemne oskarżenia powodują, że współpraca między rodzicami dzieci z zaburzeniami a nauczycielami jest niewielka, co potęguje jeszcze nieakceptowane zachowania u dziecka.
            W klasie czwartej dochodzą nowe przedmioty, jest mniej czasu na zajęcia dowolne, zabawę i wycieczki klasowe, ale za to pojawiają się nowe możliwości rozwijania zainteresowań, co dla niektórych dzieci jest szansą zmiany wcześniejszego wizerunku. Podobnie jest ze zmianą otoczenia i wychowawcy, które może, ale nie musi utrudnić dziecku rozpoczęcie tego bardziej dorosłego okresu w szkole. Czasem zdarza się, że dziecko tzw. trudne, po przejściu do klasy czwartej odnajduje przedmiot, w którym osiąga sukcesy i przestaje w sposób negatywny zwracać na siebie uwagę nauczycieli. W tej sytuacji nieznajomość problemów dziecka i co za tym idzie, nie skupianie się na nich, jest bardzo korzystne dla dziecka, gdyż pomaga mu oderwać się od przysłowiowej etykietki niegrzecznego ucznia.

W jaki sposób nauczyciel może pomóc w adaptacji dziecka

w klasie czwartej?

À      Pierwszym krokiem uczynionych przez nauczyciela może być uświadomienie sobie różnic dzielących edukację wczesnoszkolną od nauczania w klasach starszych i pomóc dziecku w stopniowym ich akceptowaniu

À      Poprzez korzystanie z doświadczeń zarówno nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej jak i nauczycieli klas starszych w celu wypracowania jednego, zintegrowanego i efektywnego sposobu oddziaływania na ucznia

À      Poprzez wzmocnienie pozycji wychowawcy w klasach 4-6, tak, żeby miał on szansę lepiej poznać indywidualne potrzeby dzieci, zwłaszcza tych wykazujących problemy adaptacyjne. Wzmocnienie pozycji wychowawcy mogłoby polegać na zwiększeniu ilości wspólnie spędzanego czasu z dziećmi, nie tylko podczas lekcji wychowawczych, ale i w trakcie prowadzenia różnego rodzaju kół zainteresowań oraz, i to w największym stopniu, podczas spędzania przez dziecko wolnego czasu w szkole. Wychowawca mógłby stać się wówczas osobą gwarantującą dzieciom poczucie bezpieczeństwa, co zmniejszyłoby stres spowodowany przejściem do klas starszych i rozstaniem z dobrze znanym wychowawcą klas młodszych.

À      Efekty przynosi także praca wychowawcy z całą klasą, który przeprowadza różnego rodzaju ćwiczenia umożliwiające lepsze wzajemne poznanie i integrację grupy.

À      Ważna wydaje się też potrzeba wzmożonej w początkowym okresie współpracy wychowawcy z pozostałymi nauczycielami przedmiotowymi, dzięki której szybciej dostrzeżone zostaną problemy adaptacyjne dziecka, które niekoniecznie muszą się ujawniać podczas wszystkich zajęć lekcyjnych.

À      Przydatne w tej sytuacji jest zapoznanie się z pisemną diagnozą dziecka sprawiającego trudności wychowawcze sporządzoną przez nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej, która to diagnoza zawierałaby wskazówki dla nauczycieli klasy czwartej dotyczące sposobów postępowania z dzieckiem. Z doświadczenia wiem jednak, że takie opracowania nie trafiają do wszystkich nauczycieli i czytanie ich jest dodatkowym obciążeniem, przez co nie do końca spełniają swoją rolę. Dla niektórych nauczycieli są jednak ciekawą lekturą, po którą sięgają, gdy problemy z uczniem nasilają się. Ważne jest jednak przy tym, aby samo istnienie takiej diagnozy nie przyczyniało się do powstawania uprzedzeń.

À      Bardziej niż pisemne opracowania sprawdzają się formy warsztatów poświęcone określonym zaburzeniom zachowania, przy okazji, których można przeanalizować z innymi uczestnikami problemy występujące u uczniów, a odpowiadające omawianym zaburzeniom. Uczestniczenie w podobnych warsztatach pozwala zrozumieć genezę problemów, jakie sprawiają dzieci, daje nauczycielom poczucie kompetencji, pomaga pozbyć się uczucia bezsilności, a czasem złości skierowanej do uczniów i dodaje chęci do pracy z dziećmi, które są obiektywnie trudne w kontakcie.

À      Wsparcie dla nauczycieli w postaci możliwości spotkania się z psychologiem lub pedagogiem szkolnym w celu przedyskutowania różnych form oddziaływania na dziecko, własnych pomysłów czy po prostu problemów i rozterek może również okazać się pomocne. Nauczyciel, dzieląc się swoimi przemyśleniami, staje się spokojniejszy i pomagając sobie, pomaga także swoim uczniom.

Problemy adaptacyjne w klasie czwartej dotyczą głównie dzieci z zaburzeniami zachowania i trudnościami w nauce. Dzieci te stanowią coraz większy procent wszystkich uczniów w szkole i coraz trudniej jest prowadzić nauczycielowi zajęcia w klasie nie znając specyficznych problemów dziecka i nie wiedząc jak efektywnie sobie z nimi radzić. Zrozumienie, jak wielką zmianę w zachowaniu dziecka może spowodować samo przejście z klasy trzeciej do klas starszych pozwala uświadomić sobie, jak otoczenie, oczekiwania rodziców i nauczycieli oraz nastawienie samych dzieci kształtuje ich postawę. Nauczyciel poprzez wiedzę, doświadczenie i zrozumienie sytuacji dziecka, które znalazło się w nowym środowisku, może w ogromnym stopniu wspomóc proces adaptacji ucznia w klasie czwartej.

Na podstawie artykułu B. Płażewskiej „Problemy adaptacyjne uczniów w klasie czwartej”- Bożena Watras, pedagog szkolny

logo m     logo CyfrowaSzkola    Zagrajmy o sukces    szkola dobrych praktyk sp    szkola dobrych praktyk gim    

 

       dziecko w sieci    sieciaki    dbi    SPR logo      akademia puchatka     

 

      szkola w ruchu      banner patronat                      DEU    logo chd

 

http://www.bpe.powiat.lublin.pl/       Schule im Wandel logo