Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Pawła II

Rodzina w sytuacji rozwodu zmaga się z wyzwaniami zarówno w sferze społecznej i ekonomicznej, ale także w dużym stopniu w sferze psychologicznej i emocjonalnej.

W tym czasie bardzo ważne staje się zaspokajanie wszelkich potrzeb dziecka. 

On jest jeszcze za mały, by zrozumieć sprawy dorosłych bądź Małe dzieci nie odczuwają bólu i żalu z powodu rozwodu rodziców tak potocznie mawiają niektórzy z rozwodzących się rodziców. Niestety są to tylko mity, które często prowadzą do kłopotów dziecka na wielu obszarach.

Rozwód jest dużą zmianą, wydarzeniem, wobec których maluch będzie musiał się adaptować, co bardzo często sprawia mu trudności. W przyszłości konsekwencjami negatywnego poradzenia sobie z rozwodem rodziców mogą być problemy ze zdrowiem psychicznym, relacjami z innymi czy własnymi emocjami. Rozstanie dorosłych nie musi jednak skończyć się tak pesymistycznie. Znaczna część zależy od rodziców, którzy pomagają dzieciom przystosować się do nowej sytuacji. Odpowiednio ukierunkowani mogą pomóc dzieciom odzyskać równowagę i osiągać sukcesy, bez uszczerbku psychicznego i emocjonalnego. Jak zatem zadbać o dziecko w czasie rozwodu, by spełnić jego potrzeby i pomóc mu poradzić sobie z trudnościami?

Rozwód rodziców zależnie od wieku dzieci ma różne konsekwencje. Dzieci do trzeciego roku życia nie rozumieją jeszcze sytuacji jaką jest rozwód i nie są gotowe na to by rozstać się z jednym z rodziców. Dlatego też bardzo ważne jest w tym okresie zapewnienie im stałego i częstego kontaktu z obojgiem rodziców oraz zapewnienia, które sytuacje pozostaną niezmienne – to one między innymi będą dawać poczucie bezpieczeństwa. Między trzecim a siódmym rokiem życia są już świadome zmian, przeżywają stratę oraz tęsknią za rodzicem. Może się także zdarzyć, że buntują się lub silnie zaprzeczają rozstaniu. Często też u dzieci w tym wieku występują fantazje na temat tego, że rozstanie rodziców jest sytuacją przejściową i jeśli będzie się ono zachowywało w odpowiedni sposób, nastąpi powrót rodziców do siebie. Same nieświadomie stosują różne strategie by połączyć rodziców –  chorują, zachowują się jak idealne dzieci, bądź wręcz przeciwnie, robią wszystko by zwrócić uwagę obojga rodziców na siebie. Czasem także pojawiają się różne trudności: regresja (np. nagłe moczenie się w nocy, gdy dziecko nie miało już z tym problemu), koszmary senne, depresja, objawy somatyczne takie jak: ból brzucha, nudności, ucisk w klatce piersiowej. Gdy działania dzieci nie przynoszą skutku pojawia się u nich ogromne poczucie winy, odpowiedzialności za rodziców bądź niska samoocena. Rozwód rodziców jest dla dziecka wynikiem wyboru rodzica. Od momentu tego wydarzenia musi radzić sobie z poczuciem opuszczenia, poczuciem winy, samotnością, konfliktem lojalnościowym i trudnymi emocjami takimi jak: lęk i niepokój, smutek, wściekłość na jednego lub oboje rodziców, żal i złość a nawet odraza i odrzucenie. Wszystkie te emocje mogą się u dziecka pojawić i nie należy w żaden sposób zabraniać dziecku przeżywania ich, oskarżać go o przesadę bądź unikać rozmowy o tym. Najważniejsze jest towarzyszenie dziecku tak, by wszystkie uczucia zaakceptowało i zrozumiało.

Czy rodzice mnie kochają? U kogo zamieszkam? Dlaczego tata/ mama mnie zostawiła? Czy to moja wina? Co ja powiem kolegom? Co mam zrobić? Czy to znaczy, że drugi rodzic też mnie opuści? Czy już na zawsze zostanę sam? – takie myśli i pytania kotłują się w głowach dzieci rozwodzących się rodziców.

By zminimalizować choć trochę lęk dzieci należy zapewnić im atmosferę sprzyjającą zadawaniu pytań i wyrażaniu uczuć. Początkowo należy dokładnie wyjaśnić sytuację – powiedzieć dziecku co się dzieje i jak to będzie wyglądało w późniejszych etapach. Ważne jest, by dziecko wiedziało co je czeka i mogło się przygotować na różne wydarzenia takie jak przeprowadzka do jednego z rodziców czy rozprawa w sądzie. Należy to zrobić wystarczająco wcześnie, ale nie za wcześnie – dopiero jak zapadnie określona decyzja, i należy robić to stopniowo. Dobrze jest poinformować wszystkie dzieci w jednym momencie – żadne nie poczuje się wtedy ignorowane bądź oszukane. Informowanie dziecka zwiększa jego orientację w sytuacji dzięki czemu ma większe poczucie kontroli nad tym co się dzieje. Najlepiej jest także kiedy kontakt między dzieckiem a drugim rodzicem nie zostaje przerwany a dziecko jest  pewne tego, że tak zostanie. Oczywiście najważniejsze jest zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i miłości. Należy pamiętać zatem o tym, by pozwalać dziecku na wyrażanie emocji ale także nie kryć się ze swoim smutkiem, zapewniać je także o swojej miłości do niego. Warto się przygotować na ciągłe rozmowy i pytania, które mogą się powtarzać. W takich przypadkach należy uzbroić się w cierpliwość i spokojnie odpowiadać dziecku rozwiewając wszelkie jego wątpliwości.

Wyjaśniając dziecku przyczyny rozwodu dobrze jest posługiwać się językiem prostym i zrozumiałym, unikając przy tym niepotrzebnych szczegółów. Dziecko nie potrzebuje znać dokładnej historii zdrady rodzica czy tego, jak przebiegają sprawy w sądzie. Dlatego też należy powstrzymać się od szczegółowych opowieści, których dziecko nie powinno znać. Dziecko nie powinno być także powiernikiem żadnego z rodziców. Pomimo zachwiania równowagi systemu rodzinnego i trudnych emocji to rodzic jest osobą dorosłą, która powinna otoczyć opieką dziecko, nie na odwrót.

Czego jeszcze unikać? Tworzenia dwóch „identycznych” domów, udawania, że wszystko jest w porządku. Rozwód jest zmianą, często trudnym przeżyciem dla całej rodziny. Unikając rozmowy o tym wywołujemy u dziecka lęk, poczucie samotności, że zostaje samo  ze swoimi pytaniami i uczuciami  oraz niepewność swoich myśli a także uczymy dziecko hamowania trudnych emocji i mechanizmu, że należy ukrywać to co trudne. Należy też unikać dzielenia się dziećmi i pytania z kim chcą mieszkać. Rozwód jest decyzją dorosłych, nie dzieci, więc to nie one powinny podejmować, tak bardzo trudną także dla dorosłych osób decyzję, jak ta, z kim zamieszkają. One nie muszą i nie powinny wybierać między rodzicami. Jeśli chodzi zaś o dzielenie się dziećmi… rozdzielanie rodzeństwa jest kolejną stratą w obliczu innych, z którymi musi poradzić sobie dziecko. Może się pojawić także rywalizacja między dziećmi  i rodzicami oraz konflikty lojalności. To, co szkodzi dziecku i jego rozwojowi w sytuacji rozstania i rozwodu, to brak porozumienia i współpracy między rodzicami. Badania Ensgin (1998) dowodzą, że na dobro dzieci bardziej niż sam fakt rozwodu, negatywnie wpływa konflikt między rodzicami. W takiej sytuacji dziecko często czuje się winne z powodu konfliktu, czuje się niepewne miłości rodziców a jego potrzeba bezpieczeństwa nie jest w pełni zaspokojona. Jednocześnie nie należy popadać w drugą skrajność i nie zmuszać dziecka do myślenia o rozwodzie czy do przejawiania jakichkolwiek reakcji. Czasami dziecko nie reaguje w sposób, który wydaje się nam adekwatny do danej sytuacji, tzn.: nie płacze, nie złości się, milczy, bądź zachowuje się tak, jak gdyby nic się nie zmieniło. Należy pamiętać, że nie ma dobrych i złych reakcji. Możemy się tylko upewnić czy wszystko jest w porządku, porozmawiać i zastanowić się czy dziecko ma swobodę w wyrażaniu myśli i emocji w domu, oraz czy czuje się akceptowane i bezpieczne.

Więcej informacji na ten temat w publikacjach:

  1. Jabłoński, K. (2008). Rozwód. Jak go przeżyć?.Warszawa: Wydawnictwo B.A.W.
  2. Olszewska A., Zawadzka, A. (2008). Rozwodowe trzęsienie ziemi. Jak zadbać o dziecko? Dziecko krzywdzone: Dziecko w sytuacji rozwodu rodziców4, 120-128.
  3. Wallerstein, J., Blakeslee S. (2005). Rozwód a co z dziećmi?. Poznań: Wydawnictwo Zysk i s-ka.

Informacje na temat rodzicielstwa po rozwodzie: http://fdds.pl/baza_wiedzy/rodzicielstwo-po-rozwodzie/

Autor: Anna Zawadzka

logo m     logo CyfrowaSzkola    Zagrajmy o sukces    szkola dobrych praktyk sp    szkola dobrych praktyk gim    

 

       dziecko w sieci    sieciaki    dbi    SPR logo      akademia puchatka     

 

     szkola w ruchu      banner patronat                      DEU    logo chd

 

   dobra szkola logo kolor     http://www.bpe.powiat.lublin.pl/       Schule im Wandel logo